PRVI OVOGODIŠNjI IZLET ŠABAČKOG DRUŠTVA PRIJATELjA HILANDARA
Crkva Časnog krsta u Malom Zvorniku, isklesana u steni nedaleko od graničnog pešačkog prelaza za Republiku Srpsku, svojom neobičnom lepotom i tajanstvenošću dočekala je 18. aprila 55 članova šabačkog Društva prijatelja Hilandara. Do prestone ikone i oltara gosti su stigli pod sjajem sveća postavljenih sa obe strane uzanog prolaza, jer pećinska bogomolja nema struju pa se i liturgije, venčanja i krštenja u njoj obavljaju pod voštanicama i uz plamen 101 kandila. Velika malozvornička svetinja u obliku je krsta, a u slavu Hristovih ovozemaljskih godina njene dužina, širina i visina iznose 33 metra. Taj najveći hram na svetu, isklesan u pećini i ukopan u zemlju, stvoren je u vreme izgradnje tajnog Podzemnog grada kralja Aleksandra I Karađorđevića (između 1932. i 1934.) a otkriven je 70 godina kasnije. Krst i zvonik osveštani su 2020, a naziv Mali Ostrog dobio je po sv. Vasiliju Ostroškom zaštitniku crnogorskog manastira Ostrog.
U bogomolji u steni, čija kandila mesečno troše 33 litra ulja, Šapčani su se pomolili za dušu Janka Novakovića, člana Društva prijatelja Hilandara koji se upokojio 7. aprila. Na granični prelaz Karakaj uputili su se nakon minute ćutanja, paljenja sveća i predavanja zapisa za molitvu. Papraća, manastir u Eparhiji zvorničko-tuzlanskoj u Republici Srpskoj, Bosni i Hercegovini i opštini Šekovići, dočekala ih u sunčevom sjaju. Drevnu svetinju Srpske pravoslavne crkve, posvećenu Blagoveštenju, upoznali su kroz kazivanje monaha koji je govorio o prošlosti i sadašnjosti, a budućnost osvetlio pričom o rekonstrukciji koja je u toku i za koju se nadaju da će otkriti imena ktitora. Predanje kaže da je reč o zadužbini kralja Dragutina i njegovih sinova Vladislava i Urošica, a narodna pesma „Miloš u Latinima“ svedoči da ju je – u znak pokajanja zbog namere da preveri – podigao župan Vukan. Među mogućim osnivačima je i veliki župan Stefan Nemanja, a budući da su pre nekoliko godina pronađeni ostaci crkve iz 13. ili 14. veka manastirsko bratstvo uzda se da će odgovore na sve nepoznanice dati arheološka istraživanja.
Prvi pisani trag o Papraći, međutim, nalazi se u turskom popisu iz 1528. godine. Ime joj čuva i Jevanđelje iz 1550/51, koje je tadašnji iguman Grigorije dobio od ruskog protopresvitera Jakova. Zna se da je tada 120 rubalja za obnovu crkve dao ruski car Fjodor I Ivanovič, potomak velikog kneza Vasilija Ivanoviča i Srpkinje Ane Jakšić. Nesporno je da je reč o najvećem hramu na području BiH, koji pripada moravskoj školi gradnje, a u njegovu monumentalnost uverili su se i gosti iz Šapca. Pod crkvenim svodom čuli su da je poslednja detaljna rekonstrukcija svetinje bila 1851. i da je vezana za ime sveštenika hadži Zaharija Popovića. On je iz Rusije doneo malo zvono, sakrivši ga u buretu, a sadašnju obnovu pomaže njegov potomak Nenad Popović – ministar u Vladi Srbije. Šabački Hilandarci su u staroj crkvi razgledali fragmente vlagom nagriženih fresaka, dve grobnice i dve skrivnice, a divili su se velikom i lepom polijeleju.
Nakon predaha u uređenom i suncem okupanom manastirskom kompleksu, ekipa Šapčana uputila se u ženski manastir Lovnicu. Svetinja smeštena na izvoru istoimene rečice, pritoke Drinjače, takođe je u opštini Šeković a od Papraće je udaljena 12 kilometara. U lovničkom hramu, posvećenom sv. Georgiju, gosti su dočekani i posluženi kafom, lekovitom izvorskom vodom i kolačima. Zadužbinu mačvansko-sremskog kralja Dragutina, izgrađenu u čudesnom prostoru srednjovekovnog lovišta, predstavila je potom jedna od monahinje. Učinila je to pod otvorenim nebom, jer je u hramu trajalo krštenje, a vreme čekanja Hilandarci su iskoristili za odlazak na čudotvorni izvor.
U jednobrodnoj crkvenoj građevini iz 13. veka, potom, divili su se živopisu koji je gotovo u celosti sačuvan. Reč je o delu monaha Longina, najboljeg živopisca tog doba. Istorija svedoči i da je sredinom prošlog veka u toj svetinji rekonstruisan konak a freske restaurirane, i da je 1979. iz manastira Tavne dovedeno sestrinstvo koje je obnovilo život Lovnice. U lepom lovničkom hramu Šapčani su celivali prestonu ikonu Bogorodice, jednu od najlepših predstava Bogomajke na području SPC, a kolena su priklonili i pred reljefom sa likom sv. Đorđa koji ubija aždaju.
Iz opštine Šekovići, smeštene između Zvornika, Vlasenice, Osmaka, Kalesije i Kladanja, Hilandarci iz Šapca su sa svog prvog ovogodišnjeg hodočasnog izleta „poneli“ lepotu dve nemanjićske svetinje i – nameru da im se vrate.
Živana Vojinović