ŠABAČKO DRUŠTVO PRIJATELjA HILANDARA U ARILjU I GORNjOJ DOBRINjI
Arilje, manastir Klisuru i Gornju Dobrinju, rodno mesto kneza Miloša, članovi Društva prijatelja Hilandara iz Šapca posetili su 12. septembra. Pravog jesenjeg dana, prvog nakon avgustovskih žega, 40 Šapčana uživalo je u razgledanju prestonice maline u kojoj se u više od 5.000 malih fabrika pod otvorenim nebom gaji oko 10% svetske proizvodnje sočnog jagodičastog voća crvene boje. Gradić jugozapadne Srbije, smešten u Zlatiborskom okrugu nedaleko od ušća Rzava u Moravicu, prepoznatljiv je i po pamučnim proizvodima zaštićenim žigom kvaliteta „Ariljski tekstil“.
Thank you for reading this post, don't forget to subscribe!
Ariljski kraj je brdsko – planinsko područje, poznato po najčistijim vodama i bistrim potocima. Sedište Opštine Arilje današnje ime dobilo je po svom „duhovnom svetioniku“, Crkvi sv. Ahilija, koja se uzdiže na uzvišenju u središtu mesta čiji je simbol. Svetinju je u XIII veku u Raškom stilu podigao kralj Raške (1276-1282) i mačvansko-sremski kralj Dragutin Nemanjić (1282-1316). Jednobrodna bogomolja posvećena je episkopu Larise sv. Ahiliju, a izgrađena je na mestu hrama u koji su izbeglice iz grčke Larise u drugoj polovini X veka donele mošti sveca po kojem je gradić i dobio ime. U njoj su hirotonisani prvi episkopi Srpske pravoslavne crkve i od 1219. bila je sedište Moravičke episkopije, a u vreme cara Dušana i motropolija.
Danas je Crkva sv. Ahilija spomenik kulture od izuzetnog značaja. Jedinstvena je po vitkim izduženim linijama, fasadi raščlanjenoj pilastrima i slepim arkadama, a najviše po freskopisu. Čuvari ariljskog i srpskog svetilišta, sveti arhanđeli, freskopisani su u carskim i najsvečanijim dvorskim odeždama, a u rukama drže vladarske insignije i bdiju nad prestolom nebeskog cara, nad oltarom i časnom trpezom. Plavi anđeo, arhanđel Gavrilo, okrenut je nadesno i desnom ispruženom rukom blagosilja Bogorodicu a u levoj drži „glasničku palicu“. Opčinjen lepotom te jedinstvene freske, remek-delom srpskog srednjovekovnog slikarstva, Branko Miljković (1934-1961) u pesmi „Ariljski anđeo“ ovako peva: „Ko tebe nije video/ taj ne zna Sebe,/ ko tebe ne vidi/ taj neće nikuda stići …“. Ktitorska kompozicija, kraljevi Dragutin i Milutin, kraljica Katelina sa sinovima Urošicom i Vladislavom, na južnoj je strani priprate a nedaleko od nje sv. Ahilije posreduje u predaji hrama Isusu Hristu. Na južnoj strani naosa naslikana je predstava Hrista Didaskalosa, koja je 1971. godine na izložbi fresaka hrišćanskog Istoka u Prizu proglašena za najlepšu.
Ispred velelepne zadužbine kralja Dragutina, van crkvene porte, ktitoru ariljskog hrama postavljen je beli impozantni spomenik. Uskoro će ispred svetinje biti urađena Staza sv. Ahilija. Ime sveca iz Larise, koga Arilje slavi i kao gradsku slavu i narodni praznik, nosi i glavna ulica koja će nakon rekonstrukcije biti pretvorena u šetalište. Šapčani su nakon razgledanja gradskog arhitektonskog nasleđa posetili Turistički info centar, smešten u zgradi Sokolskog doma, jer je u njemu legat poznatog proznog pisca – Dobrila Nenadića (1940-2016). U prostoru opremljenom nameštajem, sabranim delima, književnim i drugim nagradama i upotrebnim predmetima književnika, slikara i diplomiranog inženjera agronomije, nalaze se i gumene čizme u kojima je kao agronom i lokalpatriota prepešačio rodni ariljski kraj u kojem je i radio i živeo. Napisao je dvadesetak knjiga, a roman „Dorotej“ je nakon objavljivanja – sedamdesetih godina XX veka – postao najčitaniji a njegov autor najpopularniji srpski pisac. Dobrilo Nenadić je i danas omiljen među Ariljcima, a osim legata u svom gradu ima ulicu, i jedini je zaslužni građanin Arilja.
Iz gradića, koji štite Plavi anđeo i sv. Ahilije a na najlepši način predstavlja Dobrilo Nenadić, šabački Hilandarci otišli su u ženski manastir Klisuru. Do početka prošlog veka ta svetinja je bila poznata pod nazivom Dobrača. Nalazi se na levoj obali reke Moravice, na pitu za Ivanjicu, a od Arilje je udaljena 13 km. Neveliki manastirski kompleks obuhvata Zimsku kapelu iz 1970. godine, posvećenu sv. Petki Paraskevi, i hram podugnut krajem XII i početkom XIII veka i darovan sv. arhangelima Mihailu i Gavrilu. Zbog malih dimenzija nazivan je manastirkom, a s obzirom da liči na ariljski hram veruje se da je i on zadužbina Nemanjića. Prvobitni freskopis je uništen 1688. godine, a unutrašnjost crkve danas prekrivaju freske i ikone poznatih ikonopisaca Simeona Lazovića i Dimirija Posnikovića i krase likovi iz srpske narodne epike pa i Kosovka devojka i Majka Jevrosima. Mali jednobrodni hram u selu Dobrači, izgrađen u raškom stilu sa i naglašenom kupolom, od 1966. je pod zaštitom države.
Pauzu za ručak u „Mlinarevom snu“ na obali Moravice nekoliko Hilandaraca iz Šapca iskoristilo je za posetu zamku koji se nad bistrom rečicom uzdiže na obližnjem brdu. Njegov vlasnik je Ljubivoje Jovanović, slobodni umetnik, slikar i pisac, istrajni graditelj sopstvenog sna. Neobičnu građevinu sa dve kupole sam je projektovao, ali nije uspeo da je pretvori u slikarsku koloniju pa u kući iz svojih dečačkih snova živi već 50 godina, dograđuje je i izmaštava, piše i slika. Goste iz Šapca dočekao je snebivajući se, jer je morao da prekine kupljenje šljiva. Kao pravi srpski domaćin, ipak je otvorio kapiju svog velikog poseda na planinskoj kosi a potom i kućne dveri. Na svim zidovima u zamku behu platna, slikana od 1978. i stidentskih dana u Pragu, puna eksplozije boja i ideja. Iz ateljea u svojevrsnoj priprati, ispunjenog mirisom terpentina, Šapčane je odveo i pod kućni svod, u prostor prekriven uljima na platnu prepunim maslina i suncokreta, aktova, mrtve prirode, slovenskih božanstava i relikvija Slovena, ali i kompozicija iz srpske daleke i bliske istorije. Na stolu u radnoj soba, među knjigama koje je napisao, bila je i najnovija – „Orfej, svete tajne orfeizma“. Istrajni posmatrač domaćih i svetskih zbivanja želi da probudi svest Srba da su veliki narod, a goste je na rastanku pozvao da opet dođu i proročki poručio da ništa nije gotovo, ni kod nas ni u svetu, i da nam muka tek predstoji.
Spomen-kompleks u Gornjoj Dobrinji, rodnom selu kneza Miloša Velikog, bio je poslednje odredište šabačke hodočanske ekipe. Naselje u Opštini Požega u Zlatiborskom okrugu neguje uspomenu na vođu Drugog srpskog ustanka i posetiocima pokazuje crkvu sv. Petra i Pavla, koju je na mestu brvnare 1822. podigao osnivač dinastije Obrenović. U crkvenoj porti su nadgrobni spomenici, pa i grobna ploča Miloševog oca, a na mestu rodne kuće nalazi se čardak sa česmom. Drvena zgradica od šašovca sa strmim krovom pokrivenim šindrom nedaleko je od crkvenih dveri, a iznad česme je zapisano: „Ovu vodu i čardak podiže svetli gospodar Miloš Obrenović I, knjaz srbski, 15. avgusta 1860. godine svome otcu gospodaru Teodoru zadužbinu“. U blizini čardačića uzdiže se monumentalni spomenik kneza Miloša, pred kojim se slikaju svi posetoci spomeničkog kompleksa u Gornjoj Dobrinji pa su to učinili i Hilandarci iz Šapca. A na povrtaku kući Šapčani su razmišljali kako i mala mesta u Srbiji imaju veliku priču, koju rado pričaju putniku – namerniku.
Živna Vojinović
Fotografije: Iz lične arhive
